Bron: Klasse 189


Op de speelplaats in Basisschool GO! Brugge Centrum staat sinds enkele jaren een avontuurlijk houten speeltuig en op de grond dagen uitgetekende spelletjes de kinderen uit. Toch volstond dat niet om alle 150 leerlingen tijdens de speeltijd bezig te houden. "Pesten, balorigheden, kinderen die zich vervelen… We hadden er echt een probleem mee", vertelt juf Tania Folie van het tweede leerjaar. "Toen ik twee hoogbegaafde leerlingen een schaakspel gaf, wist ik helemaal niet dat dàt het probleem zou oplossen. Ineens wilden meer leerlingen schaken. Een club in de buurt leende ons borden en stukken, we stopten borden in onze regenkoffers. Vandaag hebben we een echte schaakmicrobe. Meer dan drie kwart van alle leerlingen schaakt. Alle leerlingen kennen elkaar en pesten zie je veel minder. Op de speelplaats staan andere kinderen naar partijen te kijken, waardoor er meer plaats komt op de speelplaats voor zij die graag voetballen. We leggen niet de nadruk op competitie maar op fairplay en respect. Het schijnt te werken."

In de Brugse school maakt schaken deel uit van het hoekenwerk in de klas, een activiteit voor de leerlingen die willen, want verplicht is het niet. Tania Folie: "We gebruiken de 'Stappenmethode', die clubs in het jeugdschaak hanteren. Ze doet kinderen zichzelf verbeteren. Op vraag van de leerlingen houden we klascompetities en we doen mee aan het Vlaamse Schoolschaakkampioenschap. Maar we vieren nooit één winnaar. We belonen het beste meisje, het jongste meisje, de sportiefste, de beste die niet in een club schaakt, de leerling die de meeste partijen heeft gespeeld… de halve school eigenlijk."

Wat gebeurt er als je gepest wordt? Tania Folie: 'Dat bekijken we als een schaker: wat gebeurt er als er een schaakstuk wordt aangevallen? Je kan je stuk beschermen (bij de juf hangen), je kan hulp zoeken en je stuk dekken met een ander stuk (een vriendje zoeken om je te helpen) of je kan in de tegenaanval gaan (met vrienden tegen de pestkop in gaan). Op die manier geven we kinderen indirect de boodschap mee dat ze niet in een hoekje hoeven te kruipen als ze gepest worden. Ik kan het niet bewijzen, maar geloof sterk dat we kinderen dankzij schaken weerbaarder maken. We geven kinderen die verbaal zwak staan en die snel slaan en schoppen een andere taal om zich te verweren. Om te schaken heb je geen woorden nodig."

Of leraren zelf goede schakers moeten zijn om ermee aan de slag te gaan op school? "Natuurlijk niet", weet Tania Folie. "Je hoeft enkel de loop van de stukken te kennen en je moet leerlingen goed begeleiden. Alle collega's zagen op de duur de effecten bij de leerlingen: ze zijn rustiger, kunnen beter tegen hun verlies, ik ondervind zelf dat ze beter kunnen spellen en rekenen. De ouders dachten eerst dat het enkel voor de besten was, maar schaken is echt niet alleen voor hoogbegaafden. De inspectie was kritisch tijdens de doorlichting, maar toen ze zagen wat schaken in het contractwerk van de leerlingen realiseerde, was ze heel positief."

Dat schaken voor alle leerlingen goed is, bewijzen ze in basisschool GO! De Luchtballon. Daar spelen leerlingen van type 1, 3 en 8 schaak. "In het begin, drie jaar geleden, wilden zes kinderen schaken", zegt juf Lia Berger van de eindgroep. "Nu alle dertien. Ze spelen elke maandagmorgen tot aan de speeltijd: een halfuurtje les van meester Hans Peschl, een halfuurtje zelf schaken. Je leert leerlingen ook om rustig te zijn. Sommige leerlingen bloeien helemaal open. Kevin is zo'n jongen. Hij praat meer, is enthousiast als hij speelt, houdt meer oogcontact als je met hem praat, vertoont meer zelfvertrouwen."

Het opvallendste effect van schaken op de houding van leerlingen blijkt in de type 3- klas van juf Els Vuegen. Type 3, dat zijn gewoon begaafde kinderen met ernstige emotionele problemen of gedragsstoornissen. "De eerste weken doen ze niets anders dan stukken ruilen en heel snel spelen. Je moet ze time-outs geven, want ze raken zo dolgedraaid dat de stukken onder de banken vliegen en ze enkele minuten rust nodig hebben. Maar naarmate het schooljaar vordert, worden ze steeds rustiger. Ik merk dat hun partijen langer duren, tot uiteindelijk het volle halfuur voor één partij. Schaken maakt het makkelijker om leerlingen stil te krijgen dan andere lesactiviteiten." Directeur Daniëlle Degline knikt: "Schaken daagt leerlingen uit, past in de eindtermen, doet het zelfwaardegevoel van de kinderen stijgen, haalt hun negatief zelfbeeld en faalangst naar beneden. Eigenlijk zeg je tegen de leerlingen en hun ouders: jullie doen iets waarvan de maatschappij zegt dat het heel moeilijk is."

Griet Kuypers is psycholoog. 36 jaar lang was zij clb-medewerker. Zij heeft schaken in het buitengewoon lager onderwijs geïntroduceerd vanuit een Rode Kruisproject voor kansarmen: hun leerkansen en sociale vaardigheden aanscherpen. "Communicatie, winnen en verliezen, respect, geduld, problemen oplossen ook als je aan het verliezen bent, oncentratie/aandacht… Dit alles verbetert dankzij schaken. Al deze vaardigheden nemen ze mee naar de speelplaats, en daarbuiten. Bovendien zijn ouders soms heel verbaasd dat hun kind 'zoiets moeilijks' kan. Je leert vooruit denken, gegevens verzamelen, kiezen, categoriseren, doelen stellen, selecteren, evalueren, plannen… Al die dingen doe je op school ook. Als leerlingen gevraagd wordt hun eigen schoolreis te organiseren, passen ze heel veel schaakvaardigheden toe."

Enkele jaren geleden verkocht Hans Peschl zijn zaak. Hij besloot schaakles te geven in lagere scholen, zowel in het gewoon als in het buitengewoon onderwijs. Daarvoor richtte hij mee de Limburgse Schaakacademie op. Zijn lessenrooster lijkt op die van een leraar: 24 uur per week staat hij voor de klas, in niet minder dan tien scholen. Ook leraren krijgen les van hem. Gratis. Het enige dat hij als wederdienst vraagt is dat ze middagschaak organiseren in hun school. "Sommige leraren worden op hun beurt schaakleraar", zegt Hans Peschl. "Zo tellen we momenteel een tiental lesgevers. Omdat ook lesgevers uit clubs meewerken, bereiken we nu ongeveer 750 leerlingen. We hebben niet de ambitie er grootmeesters van te maken, daarvoor kunnen ze naar een club. Maar schaken biedt zo'n meerwaarde dat het de inspanning meer dan waard is. Schaken is heus niet zo marginaal. Als ik aan leerlingen vraag wie er kan schaken, steekt altijd een derde zijn vinger op. Wij ronselen geen jeugd voor een club, dat maken we meteen duidelijk. Verder praten we eerste met de directie. Schaken moet immers passen in het onderwijsproject van de school. Pas dan kan het een meerwaarde betekenen."

"Nogal wat bedrijfsleiders zijn ook schakers. Ze hebben veel kwaliteiten met elkaar gemeen." Dat zegt Inge Geerdens, zaakvoerder van het recruteringsbureau CV Warehouse. Zij was de eerste die de link zag tussen managers en schakers. "Door te schaken leer je vooruit denken en dat moet je als manager voortdurend doen", vult Gabriël Fehervari in. Hij is de topman van het IT-bedrijf Alfacam, dat onder meer de volledige beeldcaptatie van de Olympische Spelen in Peking op zijn actief heeft. Fé, zoals iedereen hem noemt, verzamelde samen met Inge Geerdens en Jan Callewaert van het bedrijf Option andere managers om zich heen om niemand minder dan ex-wereldkampioen Garry Kasparov naar Vlaanderen te halen. Samen met de Britse topgrootmeester Nigel Short speelde hij in oktober tegen de managers en tegen 60 jeugdschakers uit Vlaamse scholen. Alfacam bereidt bovendien een eigen televisiekanaal voor met een schaakprogramma voor een breed publiek. "Schaken is een wat verloren sport waarmee je je hersenen oefent, daarom verdient het gepusht te worden", zegt Fé. "En er is meer. Altijd bots je in een bedrijf wel op een probleem. Een vraag van een klant, een zet van de concurrentie. Op problemen moet je kunnen anticiperen en je moet oplossingen kunnen vinden. Soms moet je daarbij afwijken van je principes, soms verandert de bedrijfssituatie plots. In beide gevallen moet je je flexibel opstellen. En als je een beslissing hebt genomen, moet je durven toegeven dat je zelf verantwoordelijk bent als het fout loopt… Kijk, dat zijn allemaal managerscapaciteiten die je als schaker ontwikkelt. Tot nu toe vraag ik aan sollicitanten niet of ze schaken, maar het lijkt me geen kwaad idee daar werk van te maken."
www.yournextmove.be

"Schaken heeft ongetwijfeld een meerwaarde", zegt de Britse topgrootmeester Nigel Short. In 1993 speelde hij nog voor de wereldtitel tegen Garry Kasparov. "Je traint je concentratievermogen, je strategisch denken, je leert plannen. De kracht van schaken voor die vaardigheden is dat je er alleen voor staat: niemand staat naast je om te zeggen of je plan goed is. Door er echter over na te denken groei je daarin. Ten slotte heeft schaken veel weg van het echte leven: het is geen quiz met vooraf bepaalde goede antwoorden en dat is het leven evenmin. Maar vanaf een bepaald punt denk ik dat die meerwaarde wel verdwijnt: dan verbeter je enkel nog je schaaktalent, geen andere vaardigheden. In die zin kan het heel zinvol zijn schaken gedurende een jaar in het lessenrooster op te nemen op school, maar langer hoeft niet. Dan zijn er de clubs voor wie meer wil."

-		Ze leren beter leren, rekenen en lezen, dat is wetenschappelijk bewezen;
-		Ze leren kiezen, plannen, beslissen en hun verantwoordelijkheid nemen;
-		Ze concentreren zich beter en worden rustiger;
-		Ze leren verliezen en zien beter hun eigen fouten in;
-		Door te schaken op school leren ze elkaar beter kennen, ze pesten elkaar minder;
-		Schaken focust je aandacht en maakt zowel kinderen als volwassenen stressbestendiger.

Top